श्रीरामचंद्र कृपालु भजु मन, हरण भवभय दारुणं ।
नवकंज लोचन कंज मुख, कर कंज पद कंजारुणं ॥ १ ॥
कंदर्प अगणित अमित छबि, नव नील नीरद सुंदरं ।
पट पीत मानहु तड़ित रुचि शुचि, नौमि जनकसुता वरं ॥ २ ॥
भजु दीनबंधु दिनेश दानव, दैत्यवंश निकंदनं ।
रघुनंद आनंदकंद कोशलचंद, दशरथ नंदनं ॥ ३ ॥
सिर मुकुट कुंडल तिलक चारु, उदारु अंग विभूषणं ।
आजानुभुज शर चाप धर, संग्राम जित खरदूषणं ॥ ४ ॥
इति वदति तुलसीदास शंकर, शेष मुनि मन रंजनं ।
मम हृदय कंज निवास कुरु, कामादि खलदल गंजनं ॥ ५ ॥
मनु जाहिं राचेउ मिलिहि सो बरु, सहज सुंदर सांवरो ।
करुना निधान सुजान सीलु, सनेहु जानत रावरो ॥ ६ ॥
एहि भांति गौरि असीस सुनि सिय, सहित हियं हरषीं अली ।
तुलसी भवानिहि पूजि पुनि पुनि, मुदित मन मंदिर चली ॥ ७ ॥
॥ सोरठा ॥
जानि गौरि अनुकूल, सिय हिय हरषु न जाइ कहि ।
मंजुल मंगल मूल, बाम अंग फरकन लगे ॥
Shri Ramchandra Krupalu Bhaju Man, Haran Bhavabhay Darunam,
Navakanj Lochan Kanj Mukh, Kar Kanj Pad Kanjarunam. ॥ 1 ॥
Kandarpa Aganit Amit Chhabi, Nav Nil Nirad Sundaram,
Pat Pit Manahu Tadit Ruchi Shuchi, Naumi Janakasuta Varam. ॥ 2 ॥
Bhaju Dinabandhu Dinesh Danav, Daityavansh Nikandanam,
Raghunand Anandakand Koshalachand, Dasharath Nandanam. ॥ 3 ॥
Sir Mukut Kundal Tilak Charu, Udaru Ang Vibhushanam,
Ajanubhuj Shar Chap Dhar, Sangram Jit Kharadushanam. ॥ 4 ॥
Iti Vadati Tulasidas Shankar, Shesh Muni Man Ranjanam,
Mam Hruday Kanj Nivas Kuru, Kamadi Khaladal Ganjanam. ॥ 5 ॥
Manu Jahin Racheu Milihi So Baru, Sahaj Sundar Sanvaro,
Karuna Nidhan Sujan Silu, Sanehu Janat Ravaro. ॥ 6 ॥
Ehi Bhanti Gauri Asis Suni Siya, Sahit Hiyan Harashin Ali,
Tulasi Bhavanihi Puji Puni Puni, Mudit Man Mandir Chali. ॥ 7 ॥
॥ Soratha ॥
Jani Gauri Anukul, Siya Hiy Harashu Na Jai Kahi,
Manjul Mangal Mul, Bam Ang Pharakan Lage.
अर्थ
संत तुलसीदासांची ही स्तुती (विनयपत्रिका) श्रीरामाच्या आरतीऐवजी किंवा आरतीनंतर म्हटली जाते — रामनवमी आणि रामाच्या प्रत्येक पूजेत. शेवटची दोन कडवी आणि सोरठा रामचरितमानसातील आहेत.
१. हे मन, संसाराचे भयंकर भय हरण करणाऱ्या कृपाळू श्रीरामचंद्रांचे भजन कर. त्यांचे डोळे नव्या कमळासारखे, मुख, हात आणि पाय लालसर कमळांसारखे आहेत.
२. त्यांची छबी असंख्य कामदेवांपेक्षा सुंदर आहे, नव्या निळ्या मेघासारखी. त्यांचे पिवळे वस्त्र विजेसारखे चमकते. सीतेच्या त्या पतीला मी नमस्कार करतो.
३. हे मन, दीनांचे बंधू, सूर्यासारखे तेजस्वी, दानव-दैत्यांच्या वंशाचा नाश करणारे, रघुकुळाचे आनंद, कोसलचे चंद्र आणि दशरथाचे पुत्र — त्यांचे भजन कर.
४. मस्तकी मुकुट, कानांत कुंडले, सुंदर टिळा आणि अंगावर अलंकार; गुडघ्यापर्यंत लांब हात, धनुष्यबाण धारण करणारे आणि युद्धात खर-दूषणांना जिंकणारे.
५. तुलसीदास म्हणतात — शंकर, शेष आणि मुनींच्या मनाला आनंद देणाऱ्या, काम-क्रोधादी दुष्टांचा नाश करणाऱ्या हे रामा, माझ्या हृदयकमळात निवास कर.
६–७. (सीतेला पार्वतीचा आशीर्वाद:) ज्या सहज सुंदर सावळ्या वरावर तुझे मन जडले आहे, तोच तुला मिळेल; तो करुणेचा सागर आणि सर्वज्ञ आहे, तुझे शील आणि प्रेम तो जाणतो. हा आशीर्वाद ऐकून सीता आणि सख्या आनंदल्या; तुलसीदास म्हणतात, भवानीची पुन्हा पुन्हा पूजा करून सीता आनंदाने राजवाड्याकडे निघाली.
सोरठा: गौरी प्रसन्न आहे हे जाणून सीतेच्या मनातील आनंद वर्णन करता येत नाही; शुभाचे मूळ असलेले तिचे डावे अंग स्फुरू लागले.