युगे अठ्ठावीस विटेवरी उभा ।
वामांगी रखुमाई दिसे दिव्य शोभा ।
पुंडलिकाचे भेटी परब्रह्म आले गा ।
चरणी वाहे भीमा उद्धरी जगा ॥ १ ॥
जय देव जय देव जय पांडुरंगा ।
रखुमाईवल्लभा राहीच्या वल्लभा पावे जिवलगा ॥ धृ. ॥
तुळसीमाळा गळा कर ठेवुनी कटी ।
कासे पीतांबर कस्तुरी लल्लाटी ।
देव सुरवर नित्य येती भेटी ।
गरुड हनुमंत पुढे उभे राहती ॥ २ ॥
जय देव जय देव ॥
धन्य वेणुनाद अनुक्षेत्रपाळा ।
सुवर्णाची कमळे वनमाळा गळा ।
राई रखुमाबाई राणीया सकळा ।
ओवाळिती राजा विठोबा सावळा ॥ ३ ॥
जय देव जय देव ॥
ओवाळू आरत्या कुर्वंड्या येती ।
चंद्रभागेमाजी सोडुनिया देती ।
दिंड्या पताका वैष्णव नाचती ।
पंढरीचा महिमा वर्णावा किती ॥ ४ ॥
जय देव जय देव ॥
आषाढी कार्तिकी भक्तजन येती ।
चंद्रभागेमाजी स्नाने जे करिती ।
दर्शनहेळामात्रे तया होय मुक्ती ।
केशवासी नामदेव भावे ओवाळिती ॥ ५ ॥
जय देव जय देव ॥
Yuge Aththavis Vitevari Ubha,
Vamangi Rakhumai Dise Divya Shobha.
Pundalikache Bheti Parabrahma Ale Ga,
Charani Vahe Bhima Uddhari Jaga. ॥ 1 ॥
Jay Dev Jay Dev Jay Pandurang,
Rakhumaivallabha Rahichya Vallabha Pave Jivalaga. ॥ Refrain ॥
Tulasimala Gala Kar Thevuni Kati,
Kase Pitambar Kasturi Lallati.
Dev Survar Nitya Yeti Bheti,
Garud Hanumant Pudhe Ubhe Rahati. ॥ 2 ॥
Jay Dev Jay Dev ॥
Dhanya Venunad Anukshetrapala,
Suvarnachi Kamale Vanamala Gala.
Rai Rakhumabai Raniya Sakala,
Ovaliti Raja Vithoba Savala. ॥ 3 ॥
Jay Dev Jay Dev ॥
Ovalu Aartya Kurvandya Yeti,
Chandrabhagemaji Soduniya Deti.
Dindya Pataka Vaishnav Nachati,
Pandharicha Mahima Varnava Kiti. ॥ 4 ॥
Jay Dev Jay Dev ॥
Ashadhi Kartiki Bhaktajan Yeti,
Chandrabhagemaji Snane Je Kariti.
Darshanahelamatre Taya Hoy Mukti,
Keshavasi Namdev Bhave Ovaliti. ॥ 5 ॥
Jay Dev Jay Dev ॥
अर्थ
संत नामदेवांची ही आरती पंढरपूरच्या विठ्ठलाची सर्वांत प्रसिद्ध आरती आहे; आषाढी-कार्तिकी एकादशीला ती घराघरांत म्हटली जाते.
१. अठ्ठावीस युगांपासून विठ्ठल विटेवर उभा आहे; त्याच्या डाव्या बाजूला रखुमाई दिव्य शोभते. भक्त पुंडलिकाच्या भेटीसाठी परब्रह्म स्वतः आले. त्याच्या चरणांजवळून वाहणारी भीमा (चंद्रभागा) जगाचा उद्धार करते.
धृपद: हे पांडुरंगा, तुझा जयजयकार असो. हे रखुमाई आणि राहीच्या प्रिय देवा, हे जिवलगा, आम्हाला पाव.
२. गळ्यात तुळशीच्या माळा, दोन्ही हात कमरेवर, कमरेला पीतांबर आणि कपाळावर कस्तुरीचा टिळा आहे. देव आणि श्रेष्ठ देवता रोज त्याच्या भेटीला येतात; गरुड आणि हनुमंत त्याच्यासमोर उभे असतात.
३. हे क्षेत्राचे रक्षण करणाऱ्या देवा, तुझा वेणुनाद धन्य आहे. गळ्यात सोन्याची कमळे आणि वनमाळा आहे. राई, रखुमाबाई आणि सर्व राण्या सावळ्या विठोबा राजाला ओवाळतात.
४. भक्त आरत्या ओवाळतात, कुर्वंड्या (नैवेद्याच्या टोपल्या) घेऊन येतात आणि दिवे चंद्रभागेत सोडतात. दिंड्या-पताका घेऊन वैष्णव नाचतात — पंढरीचा महिमा किती वर्णावा?
५. आषाढी आणि कार्तिकी एकादशीला भक्तजन येतात आणि चंद्रभागेत स्नान करतात. क्षणभराच्या दर्शनानेही त्यांना मुक्ती मिळते. नामदेव भक्तिभावाने केशवाला (विठ्ठलाला) ओवाळतात.